TEATR EKSPRESJI

– założony przez Wojciecha Misiuro autorski teatr, działający w l. 1987-2000, w którym powstało 7 premier: Umarli potrafią tańczyć (1988), Dantończycy (1989), ZUN [Zmysły Uczucia Namiętności] (1990), College nr 24 (1992), Miasto mężczyzn (1994), Kantata (1997), Tango [wg Zbigniewa Rybczyńskiego] (1999). Serii dopełnił udramatyzowany pokaz kostiumów zaprojektowanych przez Zofię de Ines-Lewczuk (Idole perwersji, 1991) oraz Pasja (1995) wg scenariusza ks. Krzysztofa Niedałtowskiego, w reż. i chor. Misiury.

Teatr działał w trudnym dla kultury okresie transformacji ustrojowej i politycznej, nie miał własnej siedziby, zmieniał struktury organizacyjne, sponsorów (m.in. Młodzieżowe Centrum Kultury w Gdyni, prywatne przedsiębiorstwo CONTRACT), miejsca premier (Teatr Muzyczny w Gdyni, Teatr Rozrywki w Chorzowie, Teatr Wybrzeże w Gdańsku); Pasję grano w kościołach na Wybrzeżu, Kantatę w Dworze Artusa w Gdańsku. Przez dwa sezony (1993-1995) działał jako Państwowy Górnośląsko-Pomorski Teatr Ekspresji z siedzibą w Sopocie. Występował w różnych miastach Polski, na krajowych festiwalach (Kaliskie Spotkania Teatralne, Rzeszowskie Spotkania Teatralne, Warszawskie Spotkania Teatralne, Łódzkie Spotkania Baletowe, Poznańska Wiosna Muzyczna, Spotkania Teatru Wizji i Plastyki w Katowicach, Festiwal Teatru Otwartego we Wrocławiu i in.), a także za granicą (ZSRR). Spektakl ZUN prezentowano na festiwalach w Edynburgu, Spoleto i Istambule, a także w USA. Większość przedstawień została zarejestrowana przez TVP.

W składzie zespołu znaleźli się gimnastycy, akrobaci, kulturyści, mistrzynie fitness i karatecy; z założenia miał to być „teatr ekspresji, bez balerin, tancerek i tancerzy” [Misiuro 2017: 157]. Estetykę teatru wyznaczały młodość, piękno ciała i sprawność fizyczna wykonawców, eksponowanie cielesności i nagości pod wyrafinowanym kostiumem (proj. Barbara Hanicka, Joanna Braun). Do obowiązków członków zespołu należał trening fizyczny i praca nad repertuarem, a metody pracy z aktorami często budziły kontrowersje.

Przedstawienia Misiury powstawały wprost na scenie, bez gotowego planu i scenariusza, a forma przekazu dominowała nad przesłaniem. Ruchem, gestem i obrazem przedstawiał różne oblicza śmierci (Umarli potrafią tańczyć, ZUN, Pasja, telewizyjna De Aegypto-Opera egipska, 1993-1995), rewolucję francuską niosącą wolność sztuce (Dantończycy), konflikty instynktu i kultury (ZUN, College nr 24), własny los (quasi biograficzne Tango), kulturowe maskarady (Idole perwersji, Kantata, Miasto mężczyzn), czy bulwersująco współczesne ujęcie Męki Pańskiej z żołnierzami marynarki wojennej w rolach pretorian-skinów (Pasja). W przedstawieniach powracały sceny karnawału, ekstatycznego biegu, tanecznego kręgu, symbolizujące wyzwolenie, naturę, a jednocześnie nawiązujące do polskiego teatru i literatury. W narracji przedstawień stosowano kolaż i repetytywność (reprint, replay, ostinato), swobodne następstwo scen, przyspieszenia, zatrzymania i retardację. Janina Jarzynówna-Sobczak podkreślała dwie cechy: „dynamiczny bezruch” i „baletową architektonikę” [za: Tomczyk-Watrak 2003: 13]. Muzyka dobierana była do gotowego układu ruchowego, często były to kolaże, utwory klasyczne łączone z rockiem. Wyjątkiem była Kantata do muzyki kompozytora gdańskiego z XVIII w. J. Ch. Freisslicha, wystawiona z udziałem zespołu muzyki dawnej Capella Gedanensis.

Przedstawienia T.E. budziły szerokie zainteresowanie, odbierane były jako wyraz buntu pokolenia schyłku PRL, manifestacja postaw wolnościowych i nowatorstwa w sztuce tańca.

Wielu solistów i aktorów T. E. prowadzi własne zespoły taneczne i teatralne: Leszek Bzdyl (Teatr Dada von Bzdülöw), Jacek Krawczyk (Sopocki Teatr Tańca), Krzysztof Leon Dziemaszkiewicz (Teatr Patrz Mi Na Usta, Teatr Leon), Bożena Eltermann (Teatr Cynada).

 

Bibliografia:

Misiuro, Wojciech: Autorski Teatr Ekspresji Wojciecha Misiuro, [w:] Taniec współczesny w Polsce w drugiej połowie XX wieku, red. Anna Banach, Juliusz Grzybowski, Sonia Nieśpiałowska-Owczarek, Łódź 2017; Tomczyk-Watrak, Zofia: Teatr Ekspresji Wojciecha Misiuro. O estetyce i symbolice ciała, Gdańsk 2003;

 

Małgorzata Komorowska

TEATR EKSPRESJI